Pneumokokken

Bent u ouder dan 70 jaar of heeft u een verminderde afweer? Dan wordt vaccinatie aanbevolen.1,2

Bent u al beschermd tegen pneumokokkenziekte?

Vaccinatie kan ziekte en sterfte veroorzaakt door pneumokokken verlagen.2

Jonge kinderen, 60-plussers en mensen met een verminderde weerstand lopen een verhoogd risico op pneumokokkenziekte. Elk jaar komen 2.600 – 5.600 volwassenen van 65 jaar of ouder in het ziekenhuis terecht vanwege pneumokokken.2 De pneumokok is een bacterie die onder andere longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking kan veroorzaken. Jaarlijks overlijden ongeveer 300 mensen aan ziekte veroorzaakt door pneumokokken.3

2 minuten
Check hier uw aanbeveling na 4 vragen*
Laden….

Wat gaat u doen met deze aanbeveling?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Pneumokokkenziekte

Pneumokokkenziekte wordt veroorzaakt door de pneumokok. Dit is een bacterie die in de neus-keelholte zit en normaal gesproken geen ziekte veroorzaakt. In sommige gevallen kan de pneumokok luchtweginfecties veroorzaken zoals oor- en longontsteking. Met name jonge kinderen, 60-plussers en mensen met een verminderde weerstand lopen een verhoogd risico op pneumokokkenziekte. Longontsteking door de pneumokok is het meest voorkomende ziektebeeld bij 60-plussers.2

In sommige gevallen kan de bacterie ook ernstige longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking veroorzaken. Men spreekt dan van invasieve pneumokokkenziekte. Elk jaar worden 1.800 60-plussers opgenomen in het ziekenhuis met invasieve pneumokokkenziekte. Ongeveer 1.400 daarvan hebben een ernstige longontsteking. Naar schatting komt 15% van de 60-plussers die in het ziekenhuis zijn opgenomen met pneumokokkenziekte te overlijden.2

Gezondheidsraad Advies 2018

De Gezondheidsraad heeft in 2018 geadviseerd volwassenen vanaf 60 jaar te vaccineren tegen pneumokokken.2 Het RIVM is op basis van dit advies met het Nationaal Programma Pneumokokkenprik Volwassenen (NPPV) van start gegaan. Met dit programma zouden mensen die in 2020 60, 65, 70 en 75 jaar oud worden, een uitnodigingsbrief krijgen van de huisarts voor vaccinatie tegen pneumokokken.1

Gezondheidsraad Advies 2020

Met de komst van het coronavirus in Nederland is er een nieuw advies uitgebracht door de Gezondheidsraad. Dit komt omdat de overheid de Gezondheidsraad heeft gevraagd om te bepalen of bepaalde groepen volwassenen voorrang moeten krijgen bij vaccinatie omdat zij bijvoorbeeld ernstiger ziek kunnen worden door het coronavirus of pneumokokken.1

In april 2020 heeft de Gezondheidsraad geadviseerd alle 70 tot 79-jarigen vaccinatie tegen pneumokokken aan te bieden. Er is gekozen voor deze groep vanwege het verhoogde risico om ernstiger ziek te worden door pneumokokkeninfectie of het coronavirus.1 Er waren alleen niet genoeg vaccins om alle mensen van 70 tot en met 79 uit te nodigen. Om deze reden hebben alleen 73- tot en met 79-jarigen in het najaar van 2020 een oproep ontvangen.4

Gezondheidsraad Advies 2021

De Gezondheidsraad heeft geadviseerd om in 2021 in ieder geval alle volwassenen geboren tussen 1 januari 1948 en 31 december 1950 (70-72-jarigen) te laten vaccineren tegen pneumokokken. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal zich buigen over dit advies en met een beslissing komen.8 Op basis van de beschikbare hoeveelheid vaccins voor het NPPV in 2021 zal hij kijken aan welke eventuele groepen nog meer de vaccins dit jaar het beste kunnen worden aangeboden.9

Zodra er meer bekend is over wie er in 2021 zullen worden opgeroepen voor vaccinatie, zal dit ook op Prikwijzer worden gedeeld.

Het coronavirus en pneumokokkenprik

Van de groep mensen die een ernstige vorm van het coronavirus hebben gehad en daardoor longschade hebben opgelopen, wordt aangenomen dat zij meer risico lopen op het krijgen van een pneumokokkeninfectie. Daarom zijn zij voorlopig toegevoegd aan de groepen die op medische indicatie in aanmerking komen voor een pneumokokkenprik (zoals personen met liquorlekkage of een cochleair implantaat).1,3

Pneumokokkenprik biedt overigens geen bescherming tegen het coronavirus. Bent u benieuwd of u in aanmerking komt voor een vergoeding voor pneumokokkenprik of heeft u overige vragen? Neem dan contact op met uw huisarts of behandelend arts.

Veelgestelde vragen

Nationaal Programma Pneumokokkenprik Volwassenen (NPPV)

De Gezondheidsraad heeft geadviseerd om in 2021 in ieder geval alle volwassenen geboren tussen 1 januari 1948 en 31 december 1950 (70-72-jarigen) te laten vaccineren tegen pneumokokken. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zal zich buigen over dit advies en met een beslissing komen.8 Op basis van de beschikbare hoeveelheid vaccins voor het NPPV in 2021 zal hij kijken aan welke eventuele groepen nog meer de vaccins dit jaar het beste kunnen worden aangeboden.9 Zodra er meer bekend is over wie er in 2021 zullen worden opgeroepen voor vaccinatie, zal dit ook op Prikwijzer worden gedeeld.

Er is onvoldoende bewijs over de effectiviteit bij ouderen boven de 80. Naarmate je ouder wordt, vermindert namelijk de werking van het afweersysteem. De effectiviteit van een pneumokokkenprik zal over het algemeen bij ouderen boven de 80 beperkt zijn.2 Daarom is er gekozen om deze groep niet te vaccineren.

Er is rekening gehouden met mensen die dit jaar buiten het programma vallen en een pneumokokkenprik willen halen. Mocht u tot deze groep behoren en wilt u zich laten vaccineren, overleg met uw huisarts of dat mogelijk is. De kosten zullen in dit geval voor eigen rekening zijn.

Mensen van 70 jaar en ouder hebben zowel bij een pneumokokkeninfectie als bij het coronavirus een verhoogd risico op een ernstig beloop.1 Door hen voorrang te geven bij vaccinatie, wordt een deel van de meest kwetsbare mensen ernstige ziekte door pneumokokken, bespaard. Dit leidt mogelijk ook tot een iets minder zware belasting van de zorg.

Pneumokokkenprik

Een pneumokokkenprik kan soms bijwerkingen geven. Deze bijwerkingen zijn vaak mild. Zo kunt u op de eerste dag wat pijn, een rode plek of een lichte zwelling hebben op de plaats van de prik (de bovenarm). Ook kunt u, net als elke andere vaccinatie, last krijgen van lichte koorts en spierpijn. Over het algemeen verdwijnen deze bijwerkingen na een aantal dagen.2

Mocht u een bijwerking willen melden dan kunt u dat doen bij Bijwerkingencentrum Lareb. Neem contact op met uw huisarts als u twijfelt over een bijwerking of als u zich zorgen maakt.

Pneumokokkenprik en het coronavirus

Er is momenteel geen bewijs voor een direct voordeel tussen vaccinatie tegen pneumokokken en eventuele extra bescherming tegen het coronavirus.

Door hoesten of niezen komt de pneumokokkenbacterie in de lucht en kan op deze manier worden overgedragen op anderen.5 Wanneer iemand zich aan de coronamaatregelen houdt, is de kans dus kleiner dat hij of zij pneumokokkenziekte oploopt. De kans op het krijgen van pneumokokkenziekte neemt nog meer af indien gevaccineerd.6

Er is geen bewijs dat mensen in dagen na het halen van een pneumokkenprik meer risico lopen op een infectie. Dat geldt voor alle infecties door bacteriën en virussen en dus ook voor het nieuwe coronavirus.6 Mocht u twijfelen of vragen hebben dan kunt u contact opnemen met uw huisarts.

Ja. In deze situatie wordt het aanbevolen om een pneumokokkenprik op een later moment te halen.6 Wanneer u het coronavirus heeft, dient u in quarantine te gaan en mag u voorlopig geen bezoek brengen aan de huisarts. Voor meer informatie over het Nederlandse quarantainebeleid kunt u de website rijksoverheid.nl raadplegen.

Er wordt aangenomen dat een pneumokokkenprik ook beschermt nadat u het coronavirus heeft gehad. Het optreden van onverwachte bijwerkingen is zelden tot niet gemeld.6 Voor vragen kunt u contact opnemen met uw huisarts.

Overige risicogroepen pneumokokken

Ja. Uit wetenschappelijk onderzoek komt naar voren dat pneumokokkenlongontsteking en invasieve pneumokokkenziekte drie tot zeven keer zo vaak voorkomt bij respectievelijk mensen met diabetes/hart- en vaatziekten en COPD.7

Jonge kinderen, 60-plussers en mensen met een verminderde afweer hebben een grotere kans op een bacteriële infectie zoals pneumokokkenziekte. Vaccinatie kan bescherming bieden.2 Wanneer u de check bovenaan deze pagina invult, komt u erachter of een vaccinatie voor u wordt aanbevolen.

Referenties

  1. Gezondheidsraad. COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken. April 2020.
  2. Gezondheidsraad. Vaccinatie van ouderen tegen pneumokokkken. Februari 2018.
  3. RIVM. LCI Richtlijn. Pneumokokkenprik voor ouderen. Factsheet. Oktober 2017.
  4. VWS. Verzamelbrief neonatale gehoorscreening en rotavirus en pneumokokken vaccinatie. April 2020.
  5. RIVM. Pneumokokken. https://www.rivm.nl/pneumokokken
  6. RIVM. Veelgestelde vragen griepprik, pneumokokkenprik en COVID-19.
    https://www.rivm.nl/veelgestelde-vragen-griepprik-pneumokokkenprik-en-coronavirus-covid-19
  7. Shea KM, et al. Rates of pneumococcal disease in adults with chronic medical conditions. Open Forum Infect Dis. 2014 May.
  8. Gezondheidsraad. Samenvatting COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken. December 2020.
  9. RIVM. Vragen en antwoorden pneumokokkenprik. Januari 2021.

Meer weten? Kijk op www.rivm.nl of vraag het uw zorgprofessional.